Isitish tizimlari

Isitish tizimlari: Ta’rif, tasniflash vatexnik baholash

1. Isitish tizimlarining ta’rifi va ahamiyati

Isitish tizimlari — turar-joy, tijorat binosi, jamoat vasanoat ob’ektlarida ichki muhit haroratini belgilangan qulaylik (komfort)sharoitlarida ushlab turish maqsadida qo‘llaniladigan mexanik muhandislikyechimlaridir. Ushbu tizimlar nafaqat foydalanuvchilar qulayligini ta’minlaydi,balki bino konstruksiyalarini muzlash xavfidan himoya qilish, namlik vakondensatsiya natijasida yuzaga keladigan zararlarning oldini olish kabi muhimvazifalarni ham bajaradi.

Bugungi kunda energiya resurslari narxining oshishi,global iqlim o‘zgarishi va ekologik barqarorlik maqsadlari doirasida isitishtizimlari bino loyihasi va energiya boshqaruvining eng muhim qismlaridan birigaaylandi. Uglerod chiqindilarini kamaytirish, qazib olinadigan yoqilg‘iiste’molini cheklash va qayta tiklanadigan energiya manbalarini tizimgaintegratsiya qilish zamonaviy isitish tizimlarini loyihalashda asosiy mezonlarhisoblanadi.

To‘g‘ri loyihalashtirilgan va tatbiq etilgan isitishtizimi operatsion xarajatlarni sezilarli darajada kamaytiradi, energiyaresurslaridan samarali foydalanishni ta’minlaydi va foydalanuvchi mamnuniyatinioshiradi. Shu sababli, tizimni tanlash bosqichida binoning vazifasi, me’moriytuzilishi, joylashgan hududining iqlim sharoiti, issiqlik izolyatsiyasidarajasi va mavjud energiya manbalari yaxlit yondashuv bilan baholanishi lozim.

 

2. Isitish tizimlarining tasnifi

Isitish tizimlari qo‘llanilishi va ishlash tamoyillarigako‘ra asosiy ikki guruhga bo‘linadi: individual isitish tizimlari va markazlashtirilganisitish tizimlari.

2.1Individual isitish tizimlari

Individual isitish tizimlari — har bir mustaqil bo‘lim(kvartira, ofis, hovli uyi va h.k.) o‘zining issiqlik ishlab chiqarish manbaigaega bo‘lgan tizimlardir. Ushbu tizimlarda isitish ehtiyoji bevositafoydalanuvchi tomonidan nazorat qilinadi. Eng keng tarqalgan individualyechimlar qatoriga tabiiy gaz bilan ishlaydigan kombilar, individualqozonxonalar, elektr isitgichlar va individual issiqlik nasoslari (teplovoynasos) kiradi.

Individual tizimlarning asosiy afzalliklari: haroratnimustaqil boshqarish, foydalanishdagi moslashuvchanlik va dastlabki investitsiyaxarajatlarining nisbatan pastligidir. Biroq, texnik xizmat ko‘rsatish, davriynazorat va nosozliklarni bartaraf etish kabi barcha operatsion javobgarlikfoydalanuvchining zimmasida bo‘ladi. Shuningdek, ko‘plab individual tizimlarmavjud bo‘lgan binolarda umumiy energiya iste’moli markazlashgan tizimlargaqaraganda yuqori bo‘lishi mumkin.

2.2Markazlashtirilgan isitish tizimlari

Markazlashtirilgan isitish tizimlarida issiqlik energiyasiyagona markazda (qozonxona yoki energiya markazi) ishlab chiqariladi va issiqsuv yoki bug‘ quvurlar orqali butun bino yoki ob’ekt bo‘ylab tarqatiladi. Ushbutizimlar ayniqsa ko‘p qavatli uy-joy loyihalari, mehmonxonalar, shifoxonalar,savdo markazlari, ta’lim muassasalari va sanoat korxonalarida kengqo‘llaniladi.

Markazlashgan tizimlarning eng muhim afzalliklari:tizimning yuqori samaradorligi (F.I.K.), katta maydonlarni bir xilda isitishimkoniyati va yoqilg‘i iste’molining markaziy nazoratidir. Issiqlikhisoblagichlari (kalorimetr) va avtomatlashtirish tizimlari tufayli har birfoydalanuvchining iste’molini kuzatish va adolatli hisob-kitob qilishimkoniyati mavjud. Bundan tashqari, professional xizmat ko‘rsatish tizimningishlash muddatini uzaytiradi va xavfsizlikni oshiradi.

 

3. Issiqlik tarqatish tizimlari

Isitish tizimining samaradorligi nafaqat issiqlikmanbaiga, balki ishlab chiqarilgan issiqlikning xonalarga qanday tarqatilishigaham bevosita bog‘liqdir. Buning uchun qo‘llaniladigan asosiy usullarquyidagilardan iborat:

  • 3.1 Radiatorli isitish tizimlari: Issiq suvning radiatorlar ichida aylanishi va ushbu elementlarning issiqlikni atrofga tarqatishi tamoyili asosida ishlaydi. Issiqlik uzatish tabiiy konveksiya va nurlanish orqali amalga oshadi. O‘rnatishning osonligi va texnik xizmat ko‘rsatish qulayligi tufayli eng keng tarqalgan usullardan biridir.
  • 3.2 Yerdan isitish tizimlari (Pol isitish): Yerga yotqizilgan quvurlar yoki elektr isitish elementlari orqali past haroratda ishlaydigan zamonaviy tizimlardir. Issiqlikning katta yuzadan bir xil (gomogen) tarqalishi tufayli yuqori qulaylik darajasiga erishiladi. Past ish harorati ushbu tizimlarni ayniqsa issiqlik nasoslari va kondensatsion qozonlar bilan birga qo‘llash uchun juda qulay qiladi.
  • 3.3 Ventilyatsiya orqali isitish: Bu tizimlarda isitish jarayoni havo kanallari orqali haydaladigan issiq havo yordamida amalga oshiriladi. Odatda katta hajmli tijorat va sanoat maydonlarida afzal ko‘riladi. Isitish va ventilyatsiya funksiyalarining birga ishlashi ichki havo sifatini yaxshilashga va havo aylanishini nazorat qilishga yordam beradi.

 

4. Energiya manbalari va samaradorlik

Isitish tizimlarida foydalaniladigan asosiy energiyamanbalari: tabiiy gaz, suyuq va qattiq yoqilg‘ilar, elektr energiyasi va qaytatiklanadigan energiya manbalaridir. Bugungi kunda ekologik ta’sirni kamaytirishva xarajatlarni pasaytirish maqsadida yuqori samaradorlikka ega kondensatsionqozonlar, issiqlik nasoslari, biomassa tizimlari va quyosh energiyasi bilanqo‘llab-quvvatlanadigan yechimlar birinchi o‘ringa chiqmoqda.

 

5. Tegishli standartlar va qonunchilik

Isitish tizimlarini loyihalash, o‘rnatish va ishlatishbosqichlarida milliy va xalqaro standartlarga rioya qilish katta ahamiyatgaega. Ushbu standartlar tizim xavfsizligi, energiya samaradorligi vafoydalanuvchilar sog‘lig‘ini himoya qilishga qaratilgan:

  • EN 12831: Binolarda issiqlik yo‘qotilishini hisoblash usuli (tizim quvvatini tanlashda asosiy standart).
  • EN 442: Radiator va konvektorlarning issiqlik ko‘rsatkichlari va sinov shartlari.
  • EN 14336: Isitish tizimlarini o‘rnatish, sozlash va qabul qilish sinovlari.
  • BEP (Binolarning energiya samaradorligi to‘g‘risidagi nizom): Binolarda energiya tejashni oshirish va issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishni maqsad qiladi.

 

6. Xulosa

To‘g‘ri tizim tanlash, muhandislik hisob-kitoblarigaasoslangan loyiha va professional o‘rnatish ishlari uzoq muddatli, xavfsiz vasamarali yechimlarni ta’minlaydi. Shu sababli, isitish tizimlari shunchakiquvurlar o‘tkazish deb emas, balki yaxlit energiya boshqaruvi va barqarorqurilish yondashuvi doirasida ko‘rib chiqilishi lozim.
Ekura Elektromexanik Barcha huquqlar himoya qilingan. © 2025
TR EN
RU UZ
KORPORATIV
KOMPANIYALAR
YECHIMLAR
LOYIHALAR
MEDIA
TEXNIK MA'LUMOT
BOG'LANISH

Ekura Elektromexanik Barcha huquqlar himoya qilingan. © 2025
Isitish tizimlari

Isitish tizimlari: Ta’rif, tasniflash vatexnik baholash

1. Isitish tizimlarining ta’rifi va ahamiyati

Isitish tizimlari — turar-joy, tijorat binosi, jamoat vasanoat ob’ektlarida ichki muhit haroratini belgilangan qulaylik (komfort)sharoitlarida ushlab turish maqsadida qo‘llaniladigan mexanik muhandislikyechimlaridir. Ushbu tizimlar nafaqat foydalanuvchilar qulayligini ta’minlaydi,balki bino konstruksiyalarini muzlash xavfidan himoya qilish, namlik vakondensatsiya natijasida yuzaga keladigan zararlarning oldini olish kabi muhimvazifalarni ham bajaradi.

Bugungi kunda energiya resurslari narxining oshishi,global iqlim o‘zgarishi va ekologik barqarorlik maqsadlari doirasida isitishtizimlari bino loyihasi va energiya boshqaruvining eng muhim qismlaridan birigaaylandi. Uglerod chiqindilarini kamaytirish, qazib olinadigan yoqilg‘iiste’molini cheklash va qayta tiklanadigan energiya manbalarini tizimgaintegratsiya qilish zamonaviy isitish tizimlarini loyihalashda asosiy mezonlarhisoblanadi.

To‘g‘ri loyihalashtirilgan va tatbiq etilgan isitishtizimi operatsion xarajatlarni sezilarli darajada kamaytiradi, energiyaresurslaridan samarali foydalanishni ta’minlaydi va foydalanuvchi mamnuniyatinioshiradi. Shu sababli, tizimni tanlash bosqichida binoning vazifasi, me’moriytuzilishi, joylashgan hududining iqlim sharoiti, issiqlik izolyatsiyasidarajasi va mavjud energiya manbalari yaxlit yondashuv bilan baholanishi lozim.

 

2. Isitish tizimlarining tasnifi

Isitish tizimlari qo‘llanilishi va ishlash tamoyillarigako‘ra asosiy ikki guruhga bo‘linadi: individual isitish tizimlari va markazlashtirilganisitish tizimlari.

2.1Individual isitish tizimlari

Individual isitish tizimlari — har bir mustaqil bo‘lim(kvartira, ofis, hovli uyi va h.k.) o‘zining issiqlik ishlab chiqarish manbaigaega bo‘lgan tizimlardir. Ushbu tizimlarda isitish ehtiyoji bevositafoydalanuvchi tomonidan nazorat qilinadi. Eng keng tarqalgan individualyechimlar qatoriga tabiiy gaz bilan ishlaydigan kombilar, individualqozonxonalar, elektr isitgichlar va individual issiqlik nasoslari (teplovoynasos) kiradi.

Individual tizimlarning asosiy afzalliklari: haroratnimustaqil boshqarish, foydalanishdagi moslashuvchanlik va dastlabki investitsiyaxarajatlarining nisbatan pastligidir. Biroq, texnik xizmat ko‘rsatish, davriynazorat va nosozliklarni bartaraf etish kabi barcha operatsion javobgarlikfoydalanuvchining zimmasida bo‘ladi. Shuningdek, ko‘plab individual tizimlarmavjud bo‘lgan binolarda umumiy energiya iste’moli markazlashgan tizimlargaqaraganda yuqori bo‘lishi mumkin.

2.2Markazlashtirilgan isitish tizimlari

Markazlashtirilgan isitish tizimlarida issiqlik energiyasiyagona markazda (qozonxona yoki energiya markazi) ishlab chiqariladi va issiqsuv yoki bug‘ quvurlar orqali butun bino yoki ob’ekt bo‘ylab tarqatiladi. Ushbutizimlar ayniqsa ko‘p qavatli uy-joy loyihalari, mehmonxonalar, shifoxonalar,savdo markazlari, ta’lim muassasalari va sanoat korxonalarida kengqo‘llaniladi.

Markazlashgan tizimlarning eng muhim afzalliklari:tizimning yuqori samaradorligi (F.I.K.), katta maydonlarni bir xilda isitishimkoniyati va yoqilg‘i iste’molining markaziy nazoratidir. Issiqlikhisoblagichlari (kalorimetr) va avtomatlashtirish tizimlari tufayli har birfoydalanuvchining iste’molini kuzatish va adolatli hisob-kitob qilishimkoniyati mavjud. Bundan tashqari, professional xizmat ko‘rsatish tizimningishlash muddatini uzaytiradi va xavfsizlikni oshiradi.

 

3. Issiqlik tarqatish tizimlari

Isitish tizimining samaradorligi nafaqat issiqlikmanbaiga, balki ishlab chiqarilgan issiqlikning xonalarga qanday tarqatilishigaham bevosita bog‘liqdir. Buning uchun qo‘llaniladigan asosiy usullarquyidagilardan iborat:

  • 3.1 Radiatorli isitish tizimlari: Issiq suvning radiatorlar ichida aylanishi va ushbu elementlarning issiqlikni atrofga tarqatishi tamoyili asosida ishlaydi. Issiqlik uzatish tabiiy konveksiya va nurlanish orqali amalga oshadi. O‘rnatishning osonligi va texnik xizmat ko‘rsatish qulayligi tufayli eng keng tarqalgan usullardan biridir.
  • 3.2 Yerdan isitish tizimlari (Pol isitish): Yerga yotqizilgan quvurlar yoki elektr isitish elementlari orqali past haroratda ishlaydigan zamonaviy tizimlardir. Issiqlikning katta yuzadan bir xil (gomogen) tarqalishi tufayli yuqori qulaylik darajasiga erishiladi. Past ish harorati ushbu tizimlarni ayniqsa issiqlik nasoslari va kondensatsion qozonlar bilan birga qo‘llash uchun juda qulay qiladi.
  • 3.3 Ventilyatsiya orqali isitish: Bu tizimlarda isitish jarayoni havo kanallari orqali haydaladigan issiq havo yordamida amalga oshiriladi. Odatda katta hajmli tijorat va sanoat maydonlarida afzal ko‘riladi. Isitish va ventilyatsiya funksiyalarining birga ishlashi ichki havo sifatini yaxshilashga va havo aylanishini nazorat qilishga yordam beradi.

 

4. Energiya manbalari va samaradorlik

Isitish tizimlarida foydalaniladigan asosiy energiyamanbalari: tabiiy gaz, suyuq va qattiq yoqilg‘ilar, elektr energiyasi va qaytatiklanadigan energiya manbalaridir. Bugungi kunda ekologik ta’sirni kamaytirishva xarajatlarni pasaytirish maqsadida yuqori samaradorlikka ega kondensatsionqozonlar, issiqlik nasoslari, biomassa tizimlari va quyosh energiyasi bilanqo‘llab-quvvatlanadigan yechimlar birinchi o‘ringa chiqmoqda.

 

5. Tegishli standartlar va qonunchilik

Isitish tizimlarini loyihalash, o‘rnatish va ishlatishbosqichlarida milliy va xalqaro standartlarga rioya qilish katta ahamiyatgaega. Ushbu standartlar tizim xavfsizligi, energiya samaradorligi vafoydalanuvchilar sog‘lig‘ini himoya qilishga qaratilgan:

  • EN 12831: Binolarda issiqlik yo‘qotilishini hisoblash usuli (tizim quvvatini tanlashda asosiy standart).
  • EN 442: Radiator va konvektorlarning issiqlik ko‘rsatkichlari va sinov shartlari.
  • EN 14336: Isitish tizimlarini o‘rnatish, sozlash va qabul qilish sinovlari.
  • BEP (Binolarning energiya samaradorligi to‘g‘risidagi nizom): Binolarda energiya tejashni oshirish va issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishni maqsad qiladi.

 

6. Xulosa

To‘g‘ri tizim tanlash, muhandislik hisob-kitoblarigaasoslangan loyiha va professional o‘rnatish ishlari uzoq muddatli, xavfsiz vasamarali yechimlarni ta’minlaydi. Shu sababli, isitish tizimlari shunchakiquvurlar o‘tkazish deb emas, balki yaxlit energiya boshqaruvi va barqarorqurilish yondashuvi doirasida ko‘rib chiqilishi lozim.
Ekura Elektromexanik Barcha huquqlar himoya qilingan. © 2025