Favqulodda Holatlar UchunTunnel Shamollatish Tizimlari

Favqulodda holatlar uchun tunnel shamollatish tizimlaritemir yo‘l, metro va avtomobil yo‘li tunnellarida yuzaga kelishi mumkin bo‘lganavariya, yong‘in va gaz sizib chiqishi kabi holatlarda inson hayotini muhofazaqilish hamda xavfsiz evakuatsiyani ta’minlash uchun o‘rnatiladigan hayotiyahamiyatga ega yordamchi tizimlardir.

Nima Uchun Ular Muhim Ahamiyatga Ega?

Ayniqsa metro tunnellari kabi yer ostida joylashgan,kirish imkoniyati cheklangan hududlarda tizimning to‘g‘ri loyihalanishi vao‘rnatilishi juda muhimdir. Ushbu tizimlar quyidagilarni ta’minlaydi:

• Tutunning nazoratsiz tarqalishini oldini olish;
• Zaharli gazlarni tezkor ravishda chiqarib yuborish;
• Yo‘lovchilar va evakuatsiya guruhlari uchun zarur ko‘rish masofasini saqlab qolish.

Metro Loyihalarida Tunnel Shamollatish Tizimlari

Metro loyihalari uchun mo‘ljallangan tunnel shamollatishtizimlarining asosiy tarkibiy qismlari va ishlash prinsiplari quyida bayonetilgan:

• Ikki yo‘nalishli aksial ventilyatorlar

Stansiya uchlarida joylashgan har bir shamollatishshaxtasiga bypass va izolyatsiya damperlari bilan integratsiyalashgan ikki (2)dona asosiy aksial ventilyator o‘rnatiladi. Ushbu ventilyatorlar havo berish vachiqarish rejimlarida bir xil samaradorlikni ta’minlash uchun loyihalanadi. Harbir ventilyator shovqinni kamaytirish maqsadida ikki qavatli shovqinso‘ndirgichlar bilan jihozlanadi. Favqulodda holatlarda tizim havo oqimiyo‘nalishini maksimal 60 soniya ichida to‘liq quvvatda o‘zgartira oladi.

• Havo tortish shaxtalari va piston bosiminichiqarish damperlari

Poyezdlar harakati natijasida yuzaga keladigan yuqoribosimni (piston effekti) nazorat qilish uchun stansiya uchlari va xizmatstansiyalarida maxsus havo tortish shaxtalari joylashtiriladi. Ushbu shaxtalarboshqariladigan bypass damperlari bilan jihozlanadi. Normal ekspluatatsiyapaytida bypass damperlari bosimni muvozanatlash uchun ochiq holatda bo‘ladi,favqulodda vaziyatlarda esa tunnel uchastkalari o‘rtasidagi havo almashinuvinito‘liq uzish maqsadida avtomatik ravishda yopiladi.

• Harorat datchiklari va avtomatik iqlimnazorati

Tunnel ichidagi havo haroratini doimiy ravishda kuzatibborish uchun stansiya uchlari va shaxtalardan taxminan 20 metr masofada yuqorianiqlikdagi harorat datchiklari o‘rnatiladi. Tunnelning o‘rtacha haroratiloyihaviy chegaralardan oshgan taqdirda, shamollatish ventilyatorlari avtomatiktarzda ishga tushib, tunnelni belgilangan xavfsiz harorat darajasigachasovutadi.

Favqulodda holatlar uchun tunnel shamollatishtizimining ish rejimlari

1. Normal ish rejimi

Poyezdlar harakati jadval asosida olib borilayotgan normalekspluatatsiya sharoitida tunnel ichidagi muhit parametrlari yo‘lovchilarqulayligi va loyihaviy talablarga muvofiq boshqariladi.

• Piston effekti va havo almashinuvi

Shamollatish shaxtalari damperlari poyezdlar harakatinatijasida yuzaga keladigan “piston effekti”dan foydalanib, tunnel ichidagiissiq havoni chiqarish va tashqi toza havoni ichkariga kiritish uchunsozlanadi. Bu orqali stansiyalar va tunnellarda tabiiy havo aylanishita’minlanadi.

• Strategik joylashtirish

Havo oqimining asosiy qismi stansiya kirish joylari orqalita’minlansa-da, qo‘shimcha toza havo kiritish va yig‘ilgan issiqliknitashqariga chiqarish maqsadida stansiyalarning har ikki uchiga shamollatishshaxtalari joylashtiriladi.

• Faol ventilyator yordami

Issiq mavsumlarda tunnel ichidagi harorat loyihaviychegaralardan oshib ketganda, tabiiy shamollatish yetarli bo‘lmasligi mumkin.Bunday holatlarda tunnel shamollatish ventilyatorlari (TVS) avtomatik ravishdaishga tushib, issiq havoni chiqaradi va toza havo bilan ta’minlab, muhitnisovutadi.

2. Tirband (tiqilinch) ish rejimi

Poyezdlar rejalashtirilgan yoki kutilmagan to‘xtashlarsababli tunnel ichida turib qolgan holatlarda, odatda poyezd harakati hisobigayuzaga keladigan havo oqimi (piston effekti) to‘xtaydi. Bunday vaziyatda maqbulmuhit sharoitlarini saqlab qolish uchun mexanik shamollatish ishga tushiriladi.

• “Bosish–tortish” prinsipi

Stansiya yoki tunnel uchastkasining bir tomonidagiventilyatorlar havo berish rejimida, qarama-qarshi tomondagi ventilyatorlar esahavo chiqarish rejimida ishlaydi. Ushbu sinxron ishlash tunnel bo‘ylab doimiyva toza havo oqimini ta’minlaydi.

• Avtomatik va qo‘lda boshqaruv

Tirband ish rejimi signalizatsiya tizimi orqali tunnelichida uzoq muddatli to‘xtash aniqlanganda avtomatik tarzda ishga tushirilishiyoki boshqaruv markazidan qo‘lda faollashtirilishi mumkin.

• Issiqlik muvozanati

Ushbu rejim poyezdlar tomonidan ajralib chiqadiganissiqlikning tunnel ichida to‘planishini oldini olib, yo‘lovchilar uchun qulaymuhit yaratadi va tunnel jihozlarini haddan tashqari qizib ketishdan himoyaqiladi.

3. Favqulodda ish rejimi

Favqulodda ish rejimi tunnel ichida poyezd yong‘ini yokiyer osti yong‘ini sodir bo‘lgan holatlarni qamrab oladi. Tunnel shamollatishtizimi yonish mahsulotlarining ta’sirini kamaytirish, tutun va zaharli gazlarnichiqarib yuborish hamda havo haroratini pasaytirish maqsadida yong‘in zonasigatoza (tashqi) havo yetkazib beradi.

Shuningdek, tunnel shamollatish tizimi yong‘in vaqtidayo‘lovchilar va ekspluatatsiya xodimlarining xavfsiz evakuatsiyasinita’minlash, hamda favqulodda xizmatlar uchun yong‘in hududiga kirishniosonlashtirish maqsadida tunnel ichidagi havo oqimlarini boshqaradi.

Yong‘inning joylashuvi va ko‘lamiga qarab, ventilyatorlarturli ish ssenariylari bo‘yicha ishlatilishi mumkin.

a) Tunnel ichida poyezd yong‘ini

Tunnel ichida poyezd yong‘ini yuz bergan taqdirda, tunnelshamollatish ventilyatorlari yuqorida tirband ish rejimi uchun tavsiflangan“bosish–tortish” prinsipi asosida ishlaydi. Yong‘inga qarshi kurash uchun zarurbo‘lgan toza havo oqimini hosil qilish maqsadida, yong‘in zonasining har ikkitomonida joylashgan bir nechta ventilyatorlar bir vaqtning o‘zida havo berishyoki chiqarish rejimida ishga tushirilishi mumkin.

b) Kritik tezlik

Tunnel ichida tutunning to‘planishini oldini olish vaissiq tutunni belgilangan yo‘nalishda harakatlantirish uchun zarur bo‘lganminimal havo tezligi “kritik tezlik” deb ataladi. Tunnel shamollatishventilyatorlarining quvvati ushbu kritik tezlikka asoslanib hisoblanadi vaventilyatorlarning kirish hamda chiqish havo tezliklari kritik tezlikqiymatidan yuqori bo‘lishi ta’minlanadi.